POVRATAK U DOMOVINU. BEOGRAD. KNIN. POČETAK PEDAGOŠKOG RADA.

Narodna banka 1924

Oslikavanje svodova Narodne banke Srbije, 1924.

Živko Stojsavljević u Beograd dolazi 1924. gde sa ekipom slikara, među kojima su bili Moša Pijade i Staša Beložanski, izvodi ornamentalne dekoracije na svodovima zgrade Narodne banke u ulici Kralja Petra. Zgradu je 1889. godine projektovao arhitekta Konstantin Jovanović, prema čijim planovima je dozidano novo krilo zgrade (1923–25) gde je Stojsavljević radio na oslikavanju enterijera. Nova dekoracija bila je rađena po uzoru na onu koju je dvadesetak godina pre njih, u starom delu zgrade izveo Dragutin Inkiostri. U to vreme Stojsavljević je pozirao kao model češkom skulptoru Pavliku za grupu figura atlanata, postavljenih na zgradu „Jugoslavenske banke“, u Kolarčevoj ulici br. 1.

2wh1krb

U ateljeu skulptora Pavlika

Sledeći uverenje da se svako sa razlogom rađa na određenom mestu, osećajući se vezanim sa Dalmaciju, svoj rodni kraj, ali i Srbiju koju je takođe smatrao otadžbinom, Živko Stojsavljević se 1925. godine vraća u zavičaj. Italiju, u kojoj se upoznao sa umetnošću, zauvek će smatrati svojom drugom domovinom. Kao „privremeni učitelj veština“ – profesor crtanja, odmah se zapošljava i počinje da radi u kninskoj gimnaziji. Nastanjuje se u napuštenoj kninskoj tvrđavi iznad grada. Upoznaje Petra Lubardu, tada mladog i nepoznatog slikara, koji je pre njegovog dolaska takođe proveo nekoliko godina u tvrđavi. Samotnjački način života odgovarao je njegovoj nezavisnoj ličnosti. Ovu neobičnu epizodu svoje biografije kasnije objašnjava: „Posle tolikih utisaka, koje sam primio putujući po raznim zemljama, bilo mi je potrebno da se okrenem sebi samom – svome unutarnjem ja“. Mladi umetnik, tek stigao sa studija u inostranstvu, sportista i pomalo ekscentričan stanovnik tvrđave, odudarao je od sredine malog grada i odmah postao meta interesovanja.

Knin razglednica

Kninska tvrđava

U Kninu su ga rado primali u društvo, bile su mu otvorene kuće viđenijih ljudi. Ipak, u pismu Nikoli Beševiću, u kojem ga između ostalog moli za premeštaj iz Knina u Beograd, izveštava o surovim uslovima života u tvrđavi: „Ovdje je strahovita zima a sav taj led i snijeg bio bi ništa da nema bure, ima mnogo žrtava gladi, saobraćaj je bio duže vremena obustavljen. Stalno sam na tvrđavi ka neki međed, pa pošto često nema škole, usled leda, ja ti se opskrbim sa malo slanine i pure pa ne silazim za duže vremena. Čini mi se kao da sam na Sjevernom polu, tješim se da je ovo prolazno i da će naskoro proljeće. U svakom slučaju, ne ostane ti nego da radiš“. Zatim u istom pismu dodaje, tumačeći svoju definiciju sreće: „Sreća zavisi o zdravlju i radu. Tako ja zamišljam sreću, a ostalo može sve da dođe“. Tokom godina provedenih u Kninu bavio se i sportom: veslanjem na Krki i boksom.